Αύξηση 60% στις κατολισθήσεις: Ποιες περιοχές κινδυνεύουν

Σε ιδιαίτερα ανησυχητικά επίπεδα έχουν φτάσει τα κατολισθητικά φαινόμενα σε ολόκληρη την Ελλάδα, σημειώνοντας αύξηση κατά 60% σε σχέση με τα αντίστοιχα ποσοστά προηγούμενων ετών. Ο ομότιμος καθηγητής Γεωλογίας και πρόεδρος του Οργανισμού Αντισεισμικής Προστασίας (ΟΑΣΠ), Ευθύμιος Λέκκας, αναφέρθηκε σε αυτή τη δραματική αύξηση κατά τη διάρκεια αυτοψίας σε χωριά της Ηλείας, που επλήγησαν σοβαρά από τα έκτακτα καιρικά φαινόμενα.

Οι αριθμοί που τρομάζουν

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, φέτος καταγράφηκε αύξηση των κατολισθητικών φαινομένων κατά περίπου 60% σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη. Και δεν μιλάμε μόνο για κλασικές κατολισθήσεις: τα φαινόμενα περιλαμβάνουν καταπτώσεις, καθιζήσεις, καταρρεύσεις πρανών και ροές λάσπης — πολλαπλές μορφές γεωλογικής αστάθειας που πλήττουν δρόμους, σπίτια, εγκαταστάσεις και καλλιέργειες σε μεγάλες εκτάσεις.

Η Πολιτική Προστασία εξέδωσε Έκτακτα Δελτία Επιδείνωσης Καιρού (ΕΔΕΚ) πολλές φορές από τον Ιανουάριο μέχρι σήμερα, με εντολή αυξημένης ετοιμότητας σε πολλές περιφέρειες. Τα δελτία αφορούσαν ισχυρές βροχές, καταιγίδες και θυελλώδεις ανέμους, ενώ το Υπουργείο Εργασίας έλαβε ακόμη και έκτακτα μέτρα για την προστασία εργαζομένων σε υπαίθριες εργασίες.

Γιατί αυξήθηκαν τόσο πολύ οι κατολισθήσεις

Το έναυσμα για αυτή την εκρηκτική αύξηση είναι οι υψηλές βροχοπτώσεις που εκδηλώθηκαν από τον Νοέμβριο 2025 και μετά. Όπως εξήγησε ο κ. Λέκκας, σε πολλές περιοχές σημειώθηκαν διπλάσιες και τριπλάσιες βροχοπτώσεις σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Αλλά δεν είναι μόνο η ποσότητα: είναι και η ραγδαιότητα. Οι βροχές πέφτουν πολύ απότομα, με αποτέλεσμα τα εδάφη να διαβρώνονται ταχέως και ανεξέλεγκτα.

Αυτή η ραγδαιότητα δεν επιτρέπει στο έδαφος να απορροφήσει το νερό με φυσικό ρυθμό. Αντί να διηθηθεί σταδιακά, το νερό ρέει επιφανειακά με δύναμη, παρασύρει τα χαλαρά υλικά και δημιουργεί κατολισθητικές ζώνες ακόμη και σε σημεία που παραδοσιακά θεωρούνταν σταθερά. Ο κορεσμός των εδαφών μετά από μήνες συνεχούς βροχόπτωσης σημαίνει ότι ακόμη και μικρές νέες βροχές μπορούν να προκαλέσουν μεγάλες κατολισθήσεις.

Ποιες περιοχές πλήττονται περισσότερο

Σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, τα σημαντικότερα κατολισθητικά φαινόμενα εντοπίζονται στις εξής περιοχές:

• Δυτική Ελλάδα: Ήπειρος, Ηλεία, Αιτωλοακαρνανία — περιοχές που δέχονται τις μεγαλύτερες ποσότητες βροχής λόγω της γεωγραφικής τους θέσης απέναντι στις ατλαντικές αέριες μάζες
• Ιόνια Νησιά: Κέρκυρα, Ζάκυνθος, Κεφαλονιά, Λευκάδα — με ιδιαίτερα ευάλωτα πρανή λόγω σεισμικής δραστηριότητας
• Βόρειο Αιγαίο: Νησιά που παραδοσιακά είχαν χαμηλότερες συχνότητες κατολισθήσεων βλέπουν τώρα σημαντική αύξηση
• Θράκη: Νέα «φωτοβολίδα» κινδύνου σε περιοχή που δεν ανήκε ιστορικά στις υψηλής επικινδυνότητας ζώνες
• Κρήτη: Ιδιαίτερα στα ορεινά, όπου η αποψίλωση και οι εκχερσώσεις αυξάνουν την ευπάθεια

Οι ανθρώπινες παρεμβάσεις που επιδεινώνουν το πρόβλημα

Βεβαίως, για να έχουμε κατολισθητικά φαινόμενα δεν αρκεί μόνο η βροχή. Πρέπει να συντρέχουν κι άλλοι παράγοντες: η γεωλογική δομή, η φύση των γεωλογικών σχηματισμών, τα επιφανειακά και υπόγεια ύδατα — και κυρίως οι ανθρώπινες παρεμβάσεις. Εκτεταμένη αποδάσωση, κατασκευή δρόμων σε ασταθή εδάφη, αχρείαστες εκσκαφές, αυθαίρετη δόμηση σε πρανή, αλλαγή χρήσεων γης χωρίς γεωτεχνική μελέτη — όλα αυτά αυξάνουν δραματικά την ευπάθεια.

Στην Ηλεία ειδικά, η αυτοψία του κ. Λέκκα αποκάλυψε ζημιές σε δρόμους και οικισμούς που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί αν είχαν ληφθεί κατάλληλα μέτρα σταθεροποίησης. Δεκάδες χωριά βρίσκονται πάνω σε κατολισθητικές ζώνες χωρίς κανένα σύστημα παρακολούθησης ή προειδοποίησης.

Τι σημαίνει αυτό για τη Θεσσαλονίκη

Η Θεσσαλονίκη, αν και δεν αναφέρθηκε ως περιοχή υψηλότερου κινδύνου, δεν είναι απρόσβλητη. Τα ποτάμια του Αξιού-Λουδία ενδέχεται να παρουσιάσουν αυξημένη παροχή κατά τις περιόδους ισχυρών βροχοπτώσεων, με κίνδυνο πλημμυρών στις χαμηλές ζώνες. Περιοχές στη δυτική Θεσσαλονίκη, κοντά στο δέλτα του Αξιού, βρίσκονται σε υψόμετρα κάτω από 5 μέτρα από τη στάθμη της θάλασσας, καθιστώντας τις ευάλωτες σε πλημμύρες.

Επιπλέον, στις ορεινές περιοχές γύρω από τη Θεσσαλονίκη — Χορτιάτης, Σέιχ Σου, Χαλκιδική — η αποσάθρωση του εδάφους μετά τις πυρκαγιές παλαιότερων ετών δημιουργεί νέες ζώνες κινδύνου. Τα πρανή χωρίς βλάστηση είναι πολύ πιο ευάλωτα σε ροές λάσπης κατά τη διάρκεια ισχυρών βροχοπτώσεων.

Πλημμύρες σε ποτάμια και αστικές περιοχές

Ποτάμια όπως ο Αχελώος, ο Καλαμάς, ο Λούρος και ο Βουραϊκός έχουν υπερχειλίσει πολλές φορές τους τελευταίους μήνες, δημιουργώντας πλημμύρες σε καλλιέργειες, σπίτια και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις. Στη Θεσσαλονίκη, πρόσφατες έντονες βροχοπτώσεις μετέτρεψαν το παραλιακό μέτωπο σε λίμνη, ιδίως στα ανατολικά και στην Καλαμαριά, με ζημιές σε σπίτια, επιχειρήσεις και αυτοκίνητα.

Η Πολιτική Προστασία καλεί σε αυξημένη επαγρύπνηση, ιδιαίτερα ενόψει των νέων βροχοπτώσεων που αναμένονται μετά τις 17 Μαρτίου. Οι πολίτες πρέπει να αποφεύγουν πλημμυρισμένους δρόμους, να ελέγχουν τις υδρορροές τους, και να ενημερώνονται μέσω του επίσημου ιστοτόπου civilprotection.gov.gr για τα τελευταία δελτία καιρού.

Τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν

Η Διεπιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων και Κρίσεων του ΕΚΠΑ εξέδωσε ανακοίνωση με οδηγίες για τους πολίτες σε περιοχές που κινδυνεύουν. Μεταξύ άλλων, συνιστάται η αποφυγή μετακινήσεων κατά τη διάρκεια ισχυρών βροχοπτώσεων, η απομάκρυνση από πρανή και ρέματα, η παρακολούθηση πιθανών ρωγμών στο έδαφος ή τα κτίρια, και η άμεση ειδοποίηση της Πολιτικής Προστασίας σε περίπτωση εμφάνισης ύποπτων ενδείξεων κατολίσθησης.

Ο κ. Λέκκας τόνισε ότι η χώρα χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης κατολισθητικών φαινομένων, με αισθητήρες σε κρίσιμες περιοχές, χαρτογράφηση επικινδυνότητας και σχέδια εκκένωσης. Μέχρι να αναπτυχθεί αυτό, η ευθύνη πέφτει στους πολίτες και τις τοπικές αρχές. Η ενημέρωση μέσω emy.gr και civilprotection.gov.gr παραμένει ο πιο αξιόπιστος τρόπος πρόληψης, ενώ η εγκατάσταση της εφαρμογής 112 στο κινητό μπορεί να σώσει ζωές σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.

Η Δ/νση Αποκατάστασης Επιπτώσεων Φυσικών Καταστροφών (ΔΑΕΦΚ) έχει αναλάβει αυτοψίες σε δεκάδες περιοχές σε όλη τη χώρα. Μέχρι στιγμής, εκατοντάδες κτίρια έχουν χαρακτηριστεί ακατάλληλα ή επικίνδυνα λόγω ρωγμών και μετακινήσεων που προκλήθηκαν από κατολισθήσεις. Σε αρκετές περιπτώσεις, ολόκληρα χωριά βρίσκονται σε κατάσταση εκκένωσης ή απομόνωσης λόγω κατεστραμμένων δρόμων. Η ανασυγκρότηση θα απαιτήσει χρόνο, χρήμα και πολιτική βούληση — πόρους που σε πολλές περιφέρειες είναι ήδη εξαντλημένοι. Η ελληνική ύπαιθρος πληρώνει σήμερα το τίμημα δεκαετιών αδιαφορίας για τη γεωλογική επικινδυνότητα και τα αντιπλημμυρικά έργα.